Tina

Dla etatowców, młodych mam, rencistów, emerytów - etatowy pracownik może brać zlecenia, podpisać umowę o dzieło, a nawet zawrzeć drugą umowę o pracę.

Nasze domowe wydatki stale rosną, a pensje... niestety, nie. To zmusza wiele osób do szukania dodatkowego zajęcia. Sprawdź, na co zezwalają przepisy.

Pensja, renta i emerytura to podstawowe źródła dochodu większości rodzin. Jednak coraz częściej to już nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania. Dlatego podejmowanie dodatkowej pracy to dla wielu z nas konieczność. Czy przepisy kodeksu pracy zezwalają pracownikowi na zatrudnienie się na dwóch etatach? Ile może dorobić emeryt, by ZUS nie obciął mu emerytury? Czy rencista ma prawo podjąć pracę Nasz prawnik odpowiada na pytania dotyczące dodatkowego zatrudnienia.

Gdy pracownik jest na etacie

Pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę też rozglądają się za dodatkowymi możliwościami zarobkowania. Czy osoba na etacie musi poinformować swojego pracodawcę, że chce dorabiać w innej firmie lub wziąć drugi etat.

Przepisy prawa pracy nie zabraniają osobom zatrudnionym na umowę o pracę podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Etatowy pracownik może:

podjąć pracę na dodatkowym etacie w dotychczasowym lub innym zakładzie;
brać zlecenia;
rozpocząć własną działalność gospodarczą.

Praca na drugim etacie

Nie ma przeszkód prawnych, by pracownik zatrudniony na etacie wziął dodatkowy etat. Może to być etat u dotychczasowego pracodawcy lub w innej firmie. Jeżeli chcemy podjąć pracę na dodatkowym etacie w innym zakładzie, nie musimy pytać o zgodę obecnego szefa. Powinniśmy jednak pamiętać, że lepiej nie pracować w firmie konkurencyjnej, bo można mieć kłopoty (przeczytaj o tym w ramce). Ale uwaga! Praca na dwóch pełnych etatach jest zazwyczaj niemożliwa do pogodzenia. Pracownik musi mieć bowiem czas na odpoczynek! Przepisy kodeksu pracy wręcz nakazują odpowiednią liczbę godzin odpoczynku po pracy (ile - o tym też piszemy w ramce niżej).

Pracodawcy są odpowiedzialni za to, żeby zapewnić pracownikowi odpoczynek po pracy. Jeśli ktoś ma już cały etat, to podpisuje się z taką osobą umowę raczej na ćwierć lub pół etatu. Składki do ZUS Pamiętaj, że od każdej umowy o pracę (etat) są odprowadzane wszystkie składki do ZUS oraz zaliczka na podatek dochodowy. Nie ma znaczenia to, ile umów o pracę podpiszesz ani to, w jakim wymiarze czasu pracy jesteś zatrudniona. Składki oraz zaliczka na podatek zawsze muszą być potrącone od wynagrodzenia brutto.

Umowa zlecenie Częstą formą dodatkowego zarobkowania osób zatrudnionych na etacie są zlecenia. Etatowy pracownik ma prawo podpisać umowę zlecenia zarówno z własnym pracodawcą, jak też z inną firmą. Nie ma żadnych przeszkód, by przedsiębiorczy pracownik zawarł kuka umów zlecenia. Zlecenie to bowiem tak zwana umowa cywilnoprawna, więc nie podlega przepisom kodeksu pracy (np. regulacjom prawnym dotyczącym odpoczynku po pracy). Składki do ZUS Jeżeli otrzymujesz za pracę na etacie co najmniej minimalne wynagrodzenie, to od zleceń z innej firmy zapłacisz tylko składkę zdrowotną. Obecnie minimalne wynagrodzenie wynosi 1276 zł brutto. Jeśli przynajmniej tyle zarabiasz, to przychód ze zlecenia jest zwolniony od składek na ubezpieczenie społeczne. A to oznacza, że dostaniesz ze zlecenia więcej pieniędzy "na rękę".

Własna działalność

Osoba, która jest zatrudniona na etacie, może również dodatkowo prowadzić działalność na własny rachunek. Składki do ZUS Jeżeli z etatu osiągasz co najmniej minimalne wynagrodzenie (1276 zł brutto), to koszty prowadzenia firmy znacznie się obniżają! Wtedy nie musisz opłacać za prowadzenie firmy składki na ubezpieczenie społeczne. A jest to niebagatelna oszczędność, bo obecnie taka składka wynosi ok. 600 zł miesięcznie. Musisz opłacić tylko składkę zdrowotną (nieco ponad 200 zł miesięcznie). Ale już w następnym roku osoba zatrudniona na etacie i prowadząca własną firmę może odliczyć tę składkę od podatku!

Przepisy prawa pracy zabraniają zawierania umów w konkurencyjnej firmie. Takie ograniczenie dotyczy: pracowników, którzy podpisali ze swoim pracodawcą umowę o zakazie konkurencji. Ale uwaga! Także pracownicy, którzy nie podpisali umowy o zakazie konkurencji, nie mogą szkodzić swojemu pracodawcy. Gdyby więc brali zlecenia od konkurencyjej firmy, pracodawca ma prawo uznać to za wystarczający powód wypowiedzenia umowy. Kodeks pracy nakazuje, aby etatowy pracownik: miał zapewniony nieprzerwany odpoczynek - co najmniej 11 godzin na dobę (art. 132 §1 k.p.).

Umowa o dzieło

Osoba zatrudniona na etacie ma prawo równocześnie podpisywać umowy o dzieło. Jest to umowa cywilnoprawna, więc nie podlega przepisom kodeksu pracy. Pracodawcę nie interesuje, ile umów o dzieło podpiszemy. Taką umowę możemy zawrzeć zarówno z tym pracodawcą, u którego mamy etat, jak i z innym zakładem pracy. Jednak nie mogą to być firmy konkurencyjne. Przykład. Jeżeli etatowy pracownik firmy ubezpieczeniowej będzie zdobywał klientów dla innego ubezpieczyciela, to pracodawca może go zwolnić. Ale gdyby ten pracownik wykonywał jakieś prace dla firmy niekonkurencyjnej, np. dla biura rachunkowego, to nie będzie to działalność konkurencyjna względem jego pracodawcy.

Składki do ZUS

Jeżeli masz etat i podpiszesz umowę o dzieło, wtedy zasady odprowadzania składek będą zależeć od tego, z kim zawrzesz taką umowę.

Jeżeli umowę o dzieło podpiszesz z tym pracodawcą, u którego masz etat, to od całego przychodu - zarówno ze stosunku pracy, jak i umowy o dzieło - będą odprowadzone wszystkie składki oraz zaliczka na podatek dochodowy. Jeśli umowę o dzieło zawrzesz z innym pracodawcą, to od dzieła nie będą odprowadzane żadne składki. Będzie potrącona tylko zaliczka na podatek do urzędu skarbowego.

Dorabianie na wychowawczym

Wiele młodych mam, które przebywają na urlopie wychowawczym, chce lub wręcz musi dorabiać. Przecież na wychowawczym nie otrzymuje się pieniędzy od pracodawcy ani z ZUS (jak w czasie urlopu macierzyńskiego). Jedynie osoby, które pobierają zasiłek rodzinny mogą starać się o dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Wynosi on 400 zł miesięcznie i przysługuje, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 504 zl brutto (lub 583 zł, gdy w rodzinie jest dziecko niepełnosprawne).

Wiele osób uważa, że najkorzystniejszą formą dorabiania u różnych pracodawców jest umowa o dzieło, bo nie płaci się od niej składek. Tak, ale pod warunkiem, że jesteśmy już ubezpieczeni, np. mamy etat. Gdy umowa o dzieło jest naszym jedynym źródłem utrzymania, to... nie mamy ubezpieczenia. Nie przysługują nam też zasiłek chorobowy i macierzyński. Z tej umowy nie wpływa także na nasze konto składka emerytalna.

Panie korzystające z urlopów wychowawczych zastanawiają się jednak, czy podejmując pracę w tym czasie, nie stracą prawa do tego urlopu. Można powiedzieć, że po części te obawy są uzasadnione. Urlop wychowawczy jest bowiem udzielany po to, by mama sprawowała osobistą opiekę nad dzieckiem.

Przepisy prawa pracy zezwalają jednak na zarobkowanie podczas urlopu wychowawczego. Można dorobić u dotychczasowego lub innego pracodawcy.

Ale uwaga! Zawsze należy pamiętać o tym, by takie dorabianie nie uniemożliwiło sprawowania opieki nad dzieckiem. Nie może więc być tak, że mama na urlopie wychowawczym pracuje na kilku zleceniach, a dzieckiem opiekuje się babcia. Gdy dowie się o tym pracodawca, który udzielił pracownicy urlopu wychowawczego, może ją odwołać z urlopu i nakazać powrót do pracy.

Ważne uprawnienie młodych mam.

Wiele kobiet pragnie wychowywać pociechę, ale też chce pracować zawodowo. Jest wyjście z tej sytuacji. Panie, które są uprawnione do urlopu wychowawczego mogą złożyć u pracodawcy wniosek o obniżenie wymiaru czasu pracy (art. 1867k.p.).

Pracodawca musi uwzględnić taki wniosek. Pracownica zaś ma prawo o to wystąpić przez cały okres przysługiwania jej urlopu wychowawczego. Kobieta zatrudniona przed tym urlopem na całym etacie, może wystąpić o nie mniej niż pół etatu, a pracująca na pół etatu - o ćwierć etatu. Uwaga! Jeśli pobierasz świadczenie na dziecko... Jeżeli otrzymujesz z opieki społecznej dodatek na dziecko (400 zł), to sytuacja z dorabianiem nieco się komplikuje. Gdybyś zdecydowała się podjąć jakąkolwiek pracę (bez względu na to, czy jest to etat, zlecenie, czy umowa o dzieło), stracisz prawo do tego dodatku.

Praca w czasie studiów

Czy student ma szansę dorabiania Jak najbardziej! Młodzi ludzie, którzy jeszcze się uczą, to poszukiwana grupa na rynku pracy. Dlaczego zatrudnienie studenta jest korzystne dla pracodawcy. Zazwyczaj bowiem takie osoby pracują na zlecenie lub na umowę o dzieło. A od takich umów, gdy podpisują je osoby do 26. roku życia, pracodawca nie musi odprowadzać żadnych składek do ZUS.

Po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu i podatku, potrącenia od takich umów zlecenia wynoszą jedynie 10 proc. kwoty brutto, jaką będzie otrzymywał na jej podstawie student.

Natomiast gdyby student zawierał normalną umowę o pracę, do czego też ma prawo, to będzie traktowany jak każdy inny etatowy pracownik. Wówczas są odprowadzane od jego umowy wszystkie składki do ZUS.

Praca na rencie i emeryturze

Emerytury i renty często są niskie i nie wystarczają na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak nie ma żadnych przeszkód prawnych, aby emeryt pracował. Także każdy rencista - mimo orzeczonej częściowej lub nawet całkowitej niezdolności do pracy - może zostać zatrudniony, jeśli tylko znajdzie pracę.

Praca na emeryturze i składki do ZUS.

Gdy emeryt prowadzi własną działalność, to zapłaci tylko składkę zdrowotną. Pozostałe składki są dobrowolne. Jeśli emeryt pracuje na etacie lub ma zlecenia, podlega wszystkim obowiązkowym ubezpieczeniom! Jednak może wystąpić do ZUS z wnioskiem o doliczenie do stażu emerytalnego okresu takiego zatrudnienia. To zwiększy emeryturę. Praca na rencie i składki ZUS Jeżeli rencista prowadzi własną działalność, to w przeciwieństwie do emeryta, musi opłacać wszystkie składki na rzecz ZUS. Jednak wtedy ma prawo do refundacji tych składek z Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych. Jeśli rencista będzie pracował na etacie lub zleceniu, to podlega wszystkim obowiązkowym ubezpieczeniom. Ale okres takiej pracy zostanie doliczony do stażu rentowego.

Progi dochodowe

Dorabiający emeryt i rencista muszą pamiętać o tzw. progach dochodowych. Jeżeli bowiem zarobią oni powyżej ustalonych przez ZUS kwot, to mogą stracić część lub nawet całość emerytury lub renty. Od grudnia 2008 r. emerytura (renta) zostaną zmniejszone, gdy miesięczny przychód przekroczy:

- 2 078 zł brutto (co stanowi 70 proc. przeciętnej pensji); renta lub emerytura zostaną zawieszone w całości, jeśli przychód przekroczy:

- 3 859,20 zł brutto (130 proc. przeciętnego wynagrodzenia). Ale uwaga! limity dochodu nie dotyczą tych emerytów, którzy osiągnęli wiek emerytalny - panie 60 lat i panowie - 65 lat. Te osoby mogą zarabiać bez żadnych ograniczeń.

Anna Rogalska, prawnik Podstawa prawna: kodeks pracy; ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU nr 11/2007, poz. 74); ustawa o emeryturach i rentach z FUS (DzU nr 39/2004, poz. 353 ze zm.); ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej (DzU nr 210/2004, poz. 2135)