A

• Agencja pracy tymczasowej - podmiot prowadzący działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług, jakimi są wypożyczanie/leasing pracowników. Firma musi zostać wpisana do rejestru podmiotów prowadzących agencje pracy. Wypożyczenie pracownika od agencji regulują przepisy dotyczące pracy tymczasowej.
• Alternatywne formy zatrudnienia - formy zatrudnienia, inne niż praca standardowa wykonywana na pełnym etacie na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony, w stałym miejscu pracy i w regularnych godzinach. Zalicza się do nich przede wszystkim elastyczne formy zatrudnienia, tj. pracę w elastycznym lub częściowo elastycznym czasie pracy, w skróconym wymiarze czasu pracy czy na zasadach tzw. dzielenia pracy, ale także pracę na czas określony, pracę tymczasową oraz telepracę, pracę na własny rachunek lub na podstawie umowy cywilnoprawnej.
• Alterpraca - praca w innej formie niż praca standardowa na pełnym etacie, np. praca w elastycznym lub częściowo elastycznym czasie pracy, w skróconym wymiarze czasu pracy, na zasadach tzw. dzielenia pracy, praca na czas określony, praca tymczasowa oraz praca w domu (telepraca, praca na własny rachunek lub na podstawie umowy cywilnoprawnej).

B

• Beneficjent - ostateczny odbiorca działań projektu, osoba do której bezpośrednio kierowane są działania projektu, w wyniku których uzyskuje wsparcie.

C

• Czas pracy - czas, w którym pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy w wyznaczonym miejscu. Czas potrzebny na przygotowanie się do pracy wlicza się do czasu pracy, w przeciwieństwie do czasu poświęconego na dojazd do pracy.

D

• Doba pracownicza - 24 kolejne godziny, począwszy od godziny, od której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z rozkładem czasu pracy.

E

• Elastyczne formy organizacji pracy - formy pracy umożliwiające pracownikowi wykonywanie obowiązków zawodowych w skróconym tygodniu pracy, pracę w weekend lub przerywany czas pracy.
• Elastyczny czas pracy - system czasu pracy w którym pracownicy mogą modyfikować godzinę rozpoczęcia pracy oraz długość pobytu w pracy w danym dniu, w zależności od swych potrzeb oraz obłożenia obowiązkami w pracy.
• Europejski Fundusz Społeczny – EFS (European Social Fund – ESF) – jeden z funduszy strukturalnych, który służy osiągnięciu spójności gospodarczej i społecznej oraz wysokiego poziomu zatrudnienia w Unii Europejskiej poprzez finansowanie działań w ramach pięciu obszarów wsparcia, którymi są:
  • aktywna polityka rynku pracy,
  • przeciwdziałanie zjawisku wykluczenia społecznego,
  • kształcenie ustawiczne,
  • adaptacyjność i rozwój przedsiębiorczości,
  • wyrównywanie szans kobiet na rynku pracy.

F

• Flexicurity – wyraz powstały z połączenia dwóch słów: flexibility (elastyczność) i security (bezpieczeństwo), rozumiany jest jako elastyczność zatrudniania i zwalniania pracownika, pozwala jednocześnie firmom łatwo dostosować się do potrzeb rynku, na którym funkcjonują. Aspekt bezpieczeństwa pracownika przejawiający się w tej koncepcji odnosi się natomiast do rozróżnienia pomiędzy:
  • „job security” tradycyjny model wynikający z bezpieczeństwa związanego z trwałością zatrudnienia w jednym miejscu przez prawie cały okres kariery zawodowej, a
  • „employment security” tworzenie warunków dla bezpieczeństwa posiadania pracy, potencjalnie optymalnej stabilności zatrudnienia, choć w różnych miejscach i z różnym, zmiennym wykorzystaniem kwalifikacji i kompetencji.
  Idea flexicurity dąży do równoważenia pozycji pracowników i pracodawców na rynku pracy. Przyświeca jej cel jednoczesnego pogodzenia elastycznego zatrudnienia, którego potrzebują pracodawcy, z bezpieczeństwem socjalnym, którego potrzebują pracownicy i ich reprezentanci.

G

H

I

J

• Jobsharing - dzielenie się stanowiskiem pracy. Model pracy, w którym kilku pracowników odpowiada za jeden etat w pełnym wymiarze czasowym. Wyróżnia się trzy rodzaje jobsharingu:
  1. shared responsibility – bez podziału obowiązków, partnerzy wymieniają się zadaniami, forma ta wymaga dobrej wzajemnej komunikacji i koordynacji działań,
  2. divided responsibilty – praca podzielona jest na obsługę różnych grup klientów i/lub projektów, każdy partner ma swój zakres obowiązków, które wypełnia w godzinach pracy,
  3. unrelated responsibility – partnerzy mają wyznaczone i zupełnie niezwiązane ze sobą zadania, rozwiązanie to sprawdza się, gdy partnerzy posiadają całkowicie różne umiejętności.

K

• Kontrakt menedżerski - umowa cywilnoprawna zawarta między pracodawcą a menedżerem, w celu osiągania przez firmę maksymalnych zysków i poprawy jej konkurencyjności. Zwykle charakteryzuje się dużym zakresem swobody co do miejsce i czasu wykonywania pracy menedżera. W kontrakcie szczegółowo uwzględnia się wynagrodzenie zasadnicze, premie, dodatki, uprawnienia do urlopu, okres wypowiedzenia, wysokość odprawy etc.

L

M

N

• Niepełny wymiar czasu pracy - zatrudnienie pracownika na część etatu. Z tej formy zatrudnienia korzystają rodzice opiekujący się dziećmi, uczniowie i studenci godzący naukę z zarobkowaniem oraz osoby starsze, ograniczające swoją aktywność w pracy. Niepełny wymiar czasu pracy jest stosowany także wówczas, gdy dwie osoby zatrudnione na część etatu „dzielą się” stanowiskiem pracy (tzw. jobsharing).
• Norma czasu pracy - maksymalna liczba godzin, którą może przepracować pracownik w jednej dobie lub w tygodniu pracy. Norma dobowa to 8 godzin, norma tygodniowa to 40 godzin.

O

• Odpoczynek od pracy i przerwy w pracy - praca musi zostać tak zaplanowana aby pracownik miał 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku na dobę i 35 godzin w tygodniu. Odpoczynki mogą być skrócone w przypadku usuwania awarii i akcji ratowniczej, a także w systemie zmianowym. W ramach czasu pracy pracodawca musi zapewnić 15 minut przerwy, jeżeli pracownik pracuje ponad 6 godzin, a także 5 minut po każdej godzinie pracy przy monitorze. Można także ustanowić 60 minut przerwy w trakcie pracy, ale nie wlicza się jej w czas pracy.
• Okres rozliczeniowy - odcinek czasu wyrażony w tygodniach lub miesiącach, na który planowana jest i po upływie którego jest rozliczana praca każdego pracownika.

P

• Podmiot działający na rzecz rozwoju zasobów ludzkich oraz upowszechniania dialogu i partnerstwa publiczno-społecznego na poziomie regionalnym i lokalnym - do grupy tych podmiotów zaliczamy organizacje pozarządowe, organizacje pracodawców a także związki zawodowe.
• Polityka równych szans - projekt AlterPraca.pl realizuje założenia polityki równych szans, która przyczynia się do eliminowania wszelkich form i przejawów dyskryminacji. Oznacza również propagowanie pełnego i równego uczestnictwa i dostępu we wszystkich dziedzinach społecznych. Polityka Równych Szans opiera się na zapewnieniu przestrzegania następujących praw:
  - związanych z zatrudnieniem, a w szczególności prawie do:
  • równej płacy,
  • równego wynagradzania za pracę o równej wartości,
  • równego dostępu do zatrudnienia,
  • równego dostępu do kształcenia zawodowego,
  • równego przyznawania awansu, nagród pracowniczych,
  • równych warunków zatrudnienia,
  • uzyskiwania niezbędnej pomocy pracodawcy i realizacji swoich uprawnień związanych z ww.;
  - równego traktowania w ustawowych i zawodowych programach zabezpieczeń społecznych np. emerytury, renty, zasiłki dla bezrobotnych, obowiązkowe lub dobrowolne zakładowe pracownicze programy emerytalne;
  - pracowniczych, związanych z okresem ciąży, porodem, wychowaniem dziecka.
• Praca elastyczna - obecnie w rozumieniu tego pojęcia odwoływać się można do: elastycznych form zatrudnienia, innych niż standardowa praca na pełen etat, wykonywana w siedzibie pracodawcy i w sztywnych godzinach (praca etatowa postrzegana przez pracownika jako najbezpieczniejsza, ale będąca w opinii specjalistów rynku pracy nieadekwatną wobec obecnych warunków gospodarczych). Jako przykłady podać można pracę w niepełnym wymiarze czasy pracy, work-sharing, job-sharing, pracę na czas określony, pracę tymczasową, telepracę domową, telepracę nomadyczną (np. w podróży), pracę w weekend lub w skompresowanym tygodniu pracy, pracę na zlecenie, umowy o dzieło, kontrakty managerskie, i inne. Są to formy pracy pozwalające na uniezależnienie się czy to od stałego miejsca jej wykonywania czy od sztywnych godzin pracy, często również od tradycyjnego podejścia „jedna praca na całe życie”.
• Praca na czas określony - forma zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, w której określono konkretną datę rozwiązania umowy. Jej wypowiedzenie nie wymaga uzasadnienia, a jego okres nie przekracza dwóch tygodni, pracownik nie ma też podstaw do odprawy. Zatrudnianie w tej formie może obejmować maksymalnie dwie kolejno po sobie następujące umowy i wymaga, aby pracownik zatrudniony na czas określony był tak samo traktowany, jak pracownik zatrudniony na czas nieokreślony, w tym zwłaszcza w zakresie szkolenia i awansu.
• Praca na wezwanie - model pracy opierający się na pozostaniu pracownika w gotowości do wykonania pracy w momencie wskazanym przez pracodawcę. Zwykle znajduje zastosowanie w handlu, hotelarstwie, turystyce.
• Praca nomadyczna - model pracy polegający na wykonywaniu obowiązków zawodowych bez określenia stałego miejsca ich wykonywania, np. w samolocie, pociągu lub pokoju hotelowym.
• Praca przerywana - elastyczna forma organizacji czasu pracy umożliwiająca pracownikowi wykonywanie pracy w pewnych okresach, przeplatających się z okresami niewykonywania pracy.
• Praca tymczasowa - praca wykonywana na rzecz pracodawcy – użytkownika, który „wynajmuje” pracownika zatrudnionego przez agencję pracy tymczasowej do wykonywania zadań określonych w umowie zawartej między agencją a pracodawcą.
• Praca w weekend - elastyczna forma organizacji pracy, w której pracownik pracuje jedynie w piątek, sobotę i niedzielę, a pozostałe dni tygodnia ma wolne od pracy. Z reguły pracownik nie może równocześnie pracować dla samego pracodawcy na podstawie innej formy umowy.
• Program Operacyjny Kapitał Ludzki (PO KL) - stanowi odpowiedź na wyzwania, jakie przed państwami członkowskimi UE, w tym również Polską, stawia odnowiona Strategia Lizbońska. Do wyzwań tych należą: uczynienie z Europy bardziej atrakcyjnego miejsca do lokowania inwestycji i podejmowania pracy, rozwijanie wiedzy i innowacji oraz tworzenie większej liczby trwałych miejsc pracy. Zgodnie z założeniami Strategii Lizbońskiej oraz celami polityki spójności krajów unijnych, rozwój kapitału ludzkiego i społecznego przyczynia się do pełniejszego wykorzystania zasobów pracy oraz wsparcia wzrostu konkurencyjności gospodarki. Dążąc do efektywnego rozwoju zasobów ludzkich, Program udziela wsparcia na następujących obszarach: zatrudnienie, edukacja, integracja społeczna, rozwój potencjału adaptacyjnego pracowników i przedsiębiorstw, a także zagadnienia związane z budową sprawnej i skutecznej administracji publicznej wszystkich szczebli i wdrażaniem zasady dobrego rządzenia.
  Celem głównym Programu jest wzrost zatrudnienia i spójności społecznej. Do osiągnięcia tego celu przyczynia się realizacja sześciu celów strategicznych do których należą:
  • podniesienie poziomu aktywności zawodowej oraz zdolności do zatrudnienia osób bezrobotnych i biernych zawodowo,
  • zmniejszenie obszarów wykluczenia społecznego,
  • poprawa zdolności adaptacyjnych pracowników i przedsiębiorstw do zmian zachodzących w gospodarce,
  • upowszechnienie edukacji społeczeństwa na każdym etapie kształcenia przy równoczesnym zwiększeniu jakości usług edukacyjnych i ich silniejszym powiązaniu z potrzebami gospodarki opartej na wiedzy,
  • zwiększenie potencjału administracji publicznej w zakresie opracowywania polityk europejskich i świadczenia usług wysokiej jakości oraz wzmocnienie mechanizmów partnerstwa.
• Przerywany czas pracy - forma organizacji pracy, umożliwiająca dłuższe, z reguły kilkugodzinne przerwy w dziennym czasie pracy danej osoby. Przerywany czas pracy jest korzystny dla przedsiębiorstw, w których na części stanowisk występuje znaczne nasilenie obowiązków w pewnych momentach dnia.

R

• Ruchomy czas pracy - elastyczna forma organizacji pracy, w której pracodawca ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy i obowiązek przestrzegania ograniczenia 40 godzin pracy w tygodniu.

S

• Samozatrudnienie - prowadzenie firmy przez przedsiębiorcę, który stanowi samodzielny podmiot prowadzący działalność gospodarczą.
• Skrócony tydzień pracy - elastyczna forma organizacji pracy, w której pracownik pracuje więcej godzin dziennie przez mniejszą liczbę dni.
• Systemy czasu pracy - praca przez pięć dni w tygodniu po osiem godzin nie jest jedynym dostępnym systemem pracy. Poza systemem podstawowym istnieją także inne:
  • zrównoważony - pracownik pracuje 40 godzin tygodniowo, ale w ciągu doby pracować może nawet 12 godzin - w zamian w inne dni pracuje krócej lub wcale. System taki powinien być podyktowany specyfiką pracy;
  • weekendowy - praca w piątki, soboty i niedziele, maksymalnie po 12 godzin. System dostępny na wniosek pracownika, rozliczany w okresach miesięcznych;
  • zadaniowy - dopuszczalny jest gdy uzasadnia to rodzaj pracy. Pracownik nie ma wyznaczonych godzin pracy, a tylko zadania i termin ich realizacji;
  • równoważny do 24 godz. - pracownik pracuje 40 godzin tygodniowo i nawet 24 godziny w ciągu doby. Musi wymagać tego rodzaj pracy;
  • przerywany - przerywany system czasu pracy wolno wprowadzić w zakładzie, jeśli jest to uzasadnione rodzajem pracy lub jej organizacją (art. 139 § 1 k.p.). Ponieważ ten ustawowy warunek został ujęty bardzo ogólnie, pracodawcy mogą swobodnie ocenić zasadność wprowadzenia tego systemu. Aby jednak szefowi opłacała się taka organizacja pracy, musi on ocenić, czy w jego zakładzie dochodzi niekiedy do zmniejszenia pracy lub w ogóle nie ma na nią zapotrzebowania. Kolejny warunek wprowadzenia przerywanego czasu pracy polega na ustaleniu z góry dla pracowników rozkładu czasu pracy (art. 139 § 1 k.p.). Stosując przerywany system, szef musi na tyle wcześnie poinformować pracowników o obowiązującym ich rozkładzie czasu pracy, aby mogli zaplanować sobie czas wolny i z niego skorzystać. Bez zgody w przerywanym systemie nie wolno zatrudniać pracownic w ciąży oraz pracowników opiekujących się dzieckiem w wieku do czterech lat (art. 178 k.p.). W tym drugim wypadku jeśli oboje rodzice pozostają w zatrudnieniu, to odmówić przerywanego systemu czasu pracy może tylko jedno z nich;
  • skrócony tydzień pracy - praca 40 godzin tygodniowo, maksymalnie 12 godzin dziennie, mniej niż 5 dni w tygodniu. System ten jest wprowadzany na wniosek pracownika;

T

• Telechatka - miejsce umożliwiające podnoszenie kwalifikacji zawodowych, dostęp do technik informatycznych i naukę ich obsługi, a także pracę sieciową. Zakłada się je z reguły na terenach wiejskich.
• Telecentrum - miejsce, w którym zapewniony jest dostęp do wszelkich ułatwień wirtualnego biura dla osób, które nie chcą lub nie mogą pracować w domu, zamieszkują tereny oddalone od głównych ośrodków gospodarczych, nie chcą zmieniać miejsca zamieszkania i pragną uniknąć związanych z dalekimi dojazdami niewygód, wydatków i straty czasu.
• Telepraca - praca wykonywana regularnie poza zakładem pracy, z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Telepracować można w domu, w telecentrach lub telechatkach.
• Telepracownik - pracownik wykonujący pracę regularnie poza zakładem pracy, z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów o świadczeniu usług drogą elektroniczną.

U

• Umowa na zastępstwo - umowa terminowa, którą można zawrzeć z pracownikiem zatrudnionym na zastępstwo w przypadku usprawiedliwionej nieobecności własnego pracownika. Cel i okres zatrudnienia pozostaje w bezpośrednim związku z zapotrzebowaniem pracodawcy.
• Umowa o dzieło - wymaga stworzenia konkretnego, wymiernego rezultatu, który może być przedmiotem dalszego obrotu, za który należne jest wynagrodzenie. Powstanie „produktu” określonego w umowie jest niezbędne dla wypełnienia umowy, zaś nieusuwalne w akceptowalnym terminie wady „produktu”, opóźnienie w realizacji zamówienia czy też wykonanie sprzeczne z umową, mogą być podstawą odstąpienia od umowy, przez zleceniodawcę. Zlecający wykonanie tzw. dzieła nie ma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (z wyjątkiem sytuacji, gdy umowa o dzieło jest podpisana z własnym pracownikiem), nie musi też zapewniać stanowiska i warunków pracy. Osoba wykonująca dzieło zaś sama decyduje o czasie i miejscu pracy.
• Umowa o świadczenie usług - obejmuje wykonywanie określonego rodzaju czynności w określonym czasie, bez typowego dla umowy o pracę podporządkowania. Usługodawca pracuje na czas określony i sam decyduje o sposobie i czasie wykonywania swoich obowiązków.
• Umowa zlecenia - obejmuje wykonywanie określonego rodzaju czynności w określonym czasie, bez typowego dla umowy o pracę podporządkowania. Zleceniobiorca pracuje na czas określony i sam decyduje o sposobie i czasie wykonywania swoich obowiązków. Umowa te nie wiąże się z uprawnieniami do ubezpieczenia społecznego, chyba że umowa taka jest jedynym źródłem zarobkowania zleceniobiorcy. Wówczas zleceniodawca obowiązkowo odprowadza składki emerytalne, rentowe i zdrowotne. Składkę wypadkową należy uregulować, gdy praca jest wykonywana w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności zleceniodawcy. Składka chorobowa jest dobrowolna. Umowa zlecenia jednak nie jest oskładkowana, gdy wykonuje ją student do 26 lat. Przy zawarciu tych umów nie znajdują zastosowania wymogi dotyczące urlopu, wynagrodzenia minimalnego czy czasu pracy. Ich wypowiedzenie może nastąpić w dowolnym momencie oraz bez uzasadnienia (lecz przy zapłacie właściwej części wynagrodzenia i rekompensacie ewentualnej szkody), choć strony mogą ukształtować umowę inaczej.

W

• Worksharing - model pracy, w którym kilku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy wypełniania obowiązki na jednym stanowisku pracy. Pracownicy wspólnie są odpowiedzialni za wykonanie danego zadania i jego jakość. Ten model zakłada także podział świadczeń socjalnych i wynagrodzenia.
• Wymiar czasu pracy- liczba godzin, którą pracownik jest zobowiązany przepracować w danym okresie rozliczeniowym. Wymiar czasu pracy oblicza się mnożąc 40 godzin (5 dni w tygodniu x 8 godzin pracy) przez liczbę pełnych tygodni w okresie rozliczeniowym, a następnie dodając 8 godzin przemnożone przez liczbę pozostałych dni do końca okresu, przypadających od poniedziałku do piątku. Każde święto przypadające w inny dzień niż niedziela obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin. W przypadku dwóch świąt w jednym tygodniu obniża się tylko o jeden dzień. W przypadku okresu rozliczeniowego dłuższego niż miesiąc rozlicza się go łącznie, a nie rozbija na poszczególne miesiące.
• Wynagrodzenie - pensję pracownik powinien dostawać w zawsze ustalonym terminie, nie rzadziej niż raz w miesiącu. Za zakończony miesiąc wypłata powinna nastąpić do 10 dnia następnego miesiąca. W przypadku opóźnień kalendarzowych (np. dzień wypłaty przypada w święto) wypłata powinna nastąpić wcześniej. Wynagrodzenie powinno być wypłacane w wyznaczonym miejscu i czasie, znanym pracownikowi, podanym w regulaminie pracy lub innych przepisach obowiązujących u pracodawcy. Wynagrodzenie za pracę jest obowiązkowe. Pracownik nie może się go zrzec i pracować za darmo. Ma również prawo pełnego dostępu do wszystkich dokumentów związanych z wypłatą wynagrodzenia (np. kopie przelewów potwierdzające wypłatę, dokumenty potwierdzające opłacenie zaliczki na podatek, składek do ZUS).

Z

• Zadaniowy system czasu pracy - elastyczna forma organizacji pracy, w której pracodawca ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy i obowiązek przestrzegania ograniczenia 40 godzin pracy w tygodniu.